Qarabağda gərginliyin hər keçən gün daha da artdığını görürük. Bu gərginlik sosial sifarişdən daha çox Rusiyanın maraqlarına uyğun olaraq inkişaf edir desək yanılmarıq.
Qarabağda bir neçə gündür ki, mitinqlər keçirilir. Artıq mintiqlər oturaq aksiyaya çevrilib və hər gün keçirilməsi ilə bağlı qərar verilib.
Eynən 80-ci illərin sonunda da ermənilər mitinqlər təşkil edir, ayrılmaq istədiklərini bəyan edirdilər. Elə bu proseslərin sonu olaraq müharibə baş verdi və Azərbaycan torpaqları işğal edildi.
Hər nə qədər proseslərin əvvəli 80-ci illərin sonlarında baş verənlərə oxşasa da, sonu eyni olmayacaq.
Hazırda Xankəndində baş verən proseslər nəyə xidmət edir?
Bir qədər müharibədən əvvəlki dönəmə qayıdaq. Ermənistan tərəfi rəsmi şəxslərin dili ilə yeni ərazilər iddiasını ortaya atmışdı. Dəfələrlə Kürə qədər gələcəklərini deyirdilər. Azərbaycan tərəfi isə rəsmi dillə heç nə demirdi, ancaq fərqli yöntəm seçmişdi. Videoroliklərlə ictimayəti Qarabağa kökləyir, cəmiyyəti hazırlayırdı. Bəzi insanlar videoroliklərin nəyə hesablandığını anlamırdılar, müharibədən sonra hər şey gün kimi aydın oldu.
Vaşinqton görüşlərinə qədər müxtəlif şəhərlərdə görüşlər keçirilmişdi. Yalnız sonuncu Vaşinqton görüşündən sonra tərəflərin əsas tələbləri tamamilə üzə çıxdı. Məlum oldu ki, tərəflər sərhəd, delimitasiya, demarkasiya, sülh sazişindən daha çox təhlükəsizlik məsələləri üzərində dururlar. Tərəflərin razılaşmadığı məsələ isə Qarabağdakı qeyri-qanuni erməni silahlılarıdır.
Məsələ təkcə bununla bitmir. Taliban bir tərəfdən Tacikistan istiqamətinə qoşun yığır, digər tərəfdən isə İran istiqamətinə. Sanki Cənubi Qafqaz və Orta Asiya müharibəyə hazırlıq içərisindədir.
Rusiya Ukrayna müharibəsi istənilən nəticəni vermədi. Dünyanın siyasi xəritəsinin yenidən çəkilməsi bir müharibə ilə mümkün olmadığını real olaraq gördük.
Gerçəkci olmaq gərəkirsə, gərginlik artan xəttlə gedəcək. Rusiya sülhməramlılarının 5 illik müddətinin tamam olması vaxtı daraldıca atışmaların, mövqe döyüşlərinin, təxribatların sayı artacaq.
Son günlər istər dövlət sərhədi, istərsə də Qarabağ istiqamətində gərginlik var və dünən tərəflər arasında mövqe döyüşləri baş verdi.
Adı gedən ölkələr müstəqil olsalar da, əslində böyük güclərin gözündə Cənubi Qafqaz bir regiondur. Tarix boyu bu region hər zaman böyük dövlətlərin maraqları daxilində olub. Cənubi Qafqaz regionu həm komunikasiya yollarının kəsişməsində yerləşir, həm Aralıq dənizinə çıxışı var.
stər Azərbaycanda, istərsə də Ermənistanda bəziləri iddia edirdi ki, Kişiniyovda hansısa sənəd imzalana bilər. Əslində bu sənədin imzalanmayacağı Brüssel görüşündən məlum idi. Yəni, Paşinyanın "sənəd imzalanmayacaq" deməsinə bunun heç bir aidiyyatı yoxdur. Çünki elə Brüssel görüşündə bildirilmişdi ki, tərəflər Kişiniyovdakı görüşdən sonra yenə Brüsseldə görüşəcəklər.
Oxuduğumuz, bildiyimiz qədər, zəlzələnin proqnozlaşdırılması mümkün deyil. Ancaq zəlzələ olanda sonra rəsmi qurumların hərəkətsizliyi yenə də adamı düşünməyə məcbur edir.
Çox düşünürdüm ki, nə üçün Azərbaycana qarşı ikili standartla yanaşırlar, niyə haqlı olduğun halda həmişə haqsız vəziyyətə düşürsən. Dünən bir tədbirdə bunun əyani şahidi oldum.
Ötən gün Bakı şəhərində təhlükəsizlik sahəsinə həsr olunmuş bir tədbir keçirilirdi. Tədbirdə Litva səfirliyinin nümayəndələri və Slovakiyadan olan mütəxəssislər iştirak edirdilər. Azərbaycandan isə 3 deputat, hərbi ekspertlər və təhlükəsizlik sahəsindən yazan jurnalistlər iştirak edirdi.
Bahalı ölkədə pensiya yaşına və məmur pensiyası ilə digərlərinin aldıqları arasındakı fərqə etiraz edirsən, ağıllının biri çıxıb “Azərbaycan uzunömürlülər diyarıdır” nağılını danışır, o birisi də indeksləşdirilmə dastanı oxuyur.
Müharibədən sonra hərbçilərin maaşının kəsilməsindən xəbəriniz var. Uzatmayım. O vaxt belə bir informasiya almışdım ki, Müdafiə Nazirliyi maaşı balansındakı puldan ödəməyi təklif etmişdi. Buna Maliyyə Nazirliyi “yox” demişdi.
Gələk məsələnin təfərrüatına.
Dünən Azərbaycan sərhədçiləri Laçındakı sərhəd-buraxılış məntəqəsində, daha dəqiq körpünün girişində Dövlət bayrağını qaldırarkən erməni snayperi atəş açıb və Sərhəd Qoşunlarının giziri yaralanıb.
Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması üçün müxtəlif ölkələr cəhd edir. Təbii ki, öz maraqları daxilində. Hər kəs divident qazanmaq üçün çabalayır. Çünki məlum dəhliz məsələsi yeni bazarlar, yeni qazanclar gətirəcək. Köhnə qazanc yollarına isə çomaq soxacaq. Ona görə də köhnə yolların ağaları yeni yoldan pay istəyir.
Qarabağı, sülh danışıqlarını qoyaq bir kənara, hansı günümüzə pozitiv danışmaq yaraşır? Hansı sahəyə əl atırsan, putdur, adamın əlində qalır. Qiymətlər uçur, maaşlar sürünür. Məktəbdə nərd yarışı keçirilir, pandemiya bitəndən sonra Azərbaycan alimləri vaksin kəşf edir, Türkiyədə zəlzələ olur, icra başçısı Türkiyəyə dəstək olmaq üçün axısxa türkləri ilə görüş keçirir, öz ölkəsində seçki keçiriləndə üç meymunu oynayanlar xaricdəki istənilən seçkidə tərəf seçir, müdafiə edir, oradakı əhalini “neprav”da çıxara bilir.
Siyasi bəyanat yalnız romantiklər üçün keçərlidir. İmzalı, möhürlü kağız isə hər kəs üçün.
Əliqələmli diplomat, yoxsa əlisilahlı əsgər?
Tarix göstərir ki, əlisilahlı məsələni həll edir, ən sonra əliqələmli imza atır.
Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh danışıqları gedir. Gerçəkci olaq, bu danışıqlar sülhdən daha çox kimin regionda ağa olması uğrunda gedir. Nəinki Rusiya, heç ABŞ və Avropa İttifaqını da iki ölkə arasındakı sülh maraqlandırmır. Rusiya regionda qalması üçün sözdə sülh danışıqlarına vasitəçilik edir, digərləri də regiona yerləşmək üçün. Heç kim erməni və azərbaycanlının qara qaşına, qara gözünə vurulmayıb.
Bununla paralel Qarabağdakı separatçı rejim, daha dəqiq desək, Ruben Vardanyan aktivlik göstərir. İmzalar toplanır ki, beynəlxalq qurumlara müstəqilliklə bağlı müraciətlər edilsin.
Dünən İranla Azərbaycan arasında yumşalma hiss olunurdusa, bu gün İran Azərbaycanın 4 diplomatını arzuolunmaz şəxs elan etdi. Regiondakı sabitlik bu qədər kövrəkdir.
Azərbaycan ordusu Xəlfəli yolunda və Laçın istiqamətindəki əməliyyatları sərhəd-buraxılış məntəqəsinin xəbərçisi idi. Hətta bu iki əməliyyatdan sonra Azərbaycanla Ermənistan arasında ilk sərhəd-buraxılış məntəqəsinin yerinin müəyyən olunduğunu yazmışdım.
Nə oldu ki, danışıqlara start verildi?
Danışıqlar dalana dirənən zaman yazırdım ki, prosesin başlaması üçün hərbi əməliyyat, qan və riskli addımlar atılmalıdır. Saydıqlarım mütləq şəkildə tərəfləri masaya yaxınlaşdıracaq. Azərbaycan ordusu iki hərbi əməliyyat həyata keçirdi. Özü də qüsursuz. Ardınca qanlı hadisə yaşandı, hər iki tərəf itkilər verdi. Riskli sayılacaq məsələ isə Ermənistan-Azərbaycan sərhədində nəzarət-buraxılış məntəqəsi qoyulması idi.
Aqil Abbasın kitab təqdimatında Hacı Elməddinlə (Birinci Qarabağ müharibəsində könüllü olaraq 16 yaşından qatılıb, dəfələrlə yaralanıb, Ağdam istiqamətində müharibənin canlı arxivlərindən biridir) ayaqüstü söhbət etdik. Dedi, birgə yaşayışla bağlı verəcəyin suallara cavab verərəm, sonra da sənə sual verərəm ki, yaşaya bilərəm? Əgər mənim verdiyim sualın birinə “hə” cavabı versən, bu ölkədən gedərəm.
